VPKB Kapel De Olijftak, Brasschaat
 
 
God als scheidsrechter? God als scheidsrechter?

Alice Bakker gaf enige tijd geleden aan een gemeentelid het geschriftje “ Een land geboren uit gebed” van Alex van Vuuren, geschiedkundige en thans office manager bij de stichting “ Schreeuw om leven”. De ondertiteling luidt: “De wonderlijke wording van Nederland 1567-1598. Dat gemeentelid wist er niet zo veel raad mee en gaf dit aan mij door om mijn licht er eens over te laten schijnen. Van dat licht moet de lezer zich niet te veel voorstellen, maar ik heb het toch wel bestudeerd en geanalyseerd. Het gaat over het ontstaan van wat de schrijver Nederland noemt, maar wat in de context van toen, historisch niet meer was dan het ontstaan van de zeven provinciën. Maar dat terzijde.

De schrijver verdiepte zich in het aantal biddagen, vastendagen en dankdagen om hiermee het bewijs te leve-ren dat deze dagen, maar vooral de biddagen een grote rol hebben gespeeld in het ontstaan van de Nederlan-den. Hij kwam op basis van historische onderzoekingen tot de conclusie dat deze dagen, die uitgeroepen werden door bijvoorbeeld de Staten Generaal, prins Willem van Oranje zelf, burgemeesters, stadsbesturen, enz. een totaal van 131 dagen bedroeg. Hiervan waren er maar 10 vaste bid- en vastendagen, 32 dankdagen en de rest bestond dan uit biddagen voor de vrijheid van het volk. Dat men niet zoveel vastendagen had, kan ik me best voorstellen: de tachtigjarige oorlog heeft immers veel hongersnood veroorzaakt door belegering van steden, strooptochten van de Spanjaarden, enz.

Toch viel me het aantal dankdagen ietwat tegen, zeker als je bedenkt dat het ontzet van Leiden vele jaren na 3 oktober 1574 jaarlijks herdacht werd en die zitten ook in de 32 dankdagen. Mijn conclusie is dat er wel veel gebeden werd, maar toch niet zoveel gedankt, maar misschien zie ik over het hoofd hoeveel persoonlijke dankgebeden toen naar de hemel zijn gezonden.

Tja, dan komt toch de vraag op of die gebeden wel tot het ontstaan van de zeven provinciën hebben gevoerd of daartoe hebben bijgedragen. Als je dat aanneemt, accepteer je dan niet dat God in zijn onmetelijke wijsheid het opstandige volk der noordelijken Nederlanden bevoordeeld zou hebben ten opzichte van Koning Filips II van Spanje? Was die niet de rechtmatige vorst van een groot rijk, vertegenwoordiger van de enige ware godsdienst? En wat moet hij al gedacht hebben toen in 1566 de beeldenstorm door Vlaanderen en het Noorden raasde?

Waarom vroeg men God om hun zijde te kiezen tegenover de “vijand”? Als men deze rol aan God toever-trouwde, zou je je dan niet afvragen wat de tegenpartij hierover dacht? Natuurlijk werd daar ook voor een veldslag gebeden en natuurlijk werd God hartstochtelijk gesmeekt hun zijde te kiezen. Als we dit allemaal willen aannemen dan plaatsen wij God in de rol van scheidsrechter. Maar als je de geschiedenis bekijkt, en dan niet alleen het begin van de 8o-jarige oorlog, dan kan je er niet omheen dat die rol van scheidsrechter misplaatst is. Want waarom zou God een wisselend beleid voeren? De ene keer voor de onderdrukten, de andere keer voor de overheersers kiezen? Als je dan toch de hand van God ziet in de geschiedenis van de Nederlanden, maar ook in je eigen leven, kom je dan niet terecht bij predestinatie? Alles wordt bestiert en wij wachten maar af. Betekent dat geen verantwoordelijkheid voor je eigen daden?

Veel voorbeelden uit de geschiedenis zijn bekend als uitwassen van menselijke grootmoetswaanzin, waarin we de hand van God absoluut niet mogen zien. Wat te denken van de gruwelen van de eerste wereldoorlog in Noord-Frankrijk, waar miljoenen mensen zijn omgekomen. Kan je daar de rol van God zien? En dan te weten dat zowel de Duitsers als de geallieerden voor elke aanval of veldslag baden tot God om de overwin-ning.
En hoe moet je dan plaatsen waarom de Franse generaal Nivelle in april 1917 in een paar dagen tijd een kwart miljoen Franse soldaten de dood injoeg door een foute beslissing om het Plateau de Californie te veroveren op de Duitsers? Het lukte hem in mei gedeeltelijk, maar wat een offer! Op deze Chemin des Dames is zo ontzettend geleden dat we ons daarvan geen enkele voorstelling kunnen maken. Moet men daar dan de hand van God in zien? Of had een Mozes namens de geallieerden daar op een heuveltje moe-ten staan met zijn staf omhoog en ondersteund door een paar sterke generaals?

Feit is dat de overlevenden in opstand kwamen, misschien ook tegen God, die dit allemaal heeft toegela-ten. Er kwam muiterij en iemand heeft toen het volgende gedenkwaardige “Lied van Craonne” gemaakt, een echte cri de coeur:

Adieu la vie, adieu l’amour,
Adieu toutes les femmes,
C’est bien fini, c’est pour toujours,
De cette guerres infâme.
C’est à Craonne, sur ce plateau,
Qu’on doit laisser sa peau,
Car nous sommes tous condamnés,
Nous sommes les sacrifiés.

En dan hebben we het nog maar niet over de tweede wereldoorlog met zijn vele miljoenen doden. Niet alleen de 6 miljoen Joden die in concentratiekampen en gaskamers zijn omgekomen, maar ook de 20 mil-joen Russen en Duitsers die de oorlog niet hebben overleefd.

God zag dit allemaal en weende: Hij kon er niets aan doen, want had Hij niet de heerschappij over de aarde allang aan mensen overgedragen? En zo leven wij verder met de (on)zekerheid dat God niet ingrijpt in wat de mensen elkaar aandoen en wat de mens met deze aarde doet. En dan denk ik ook aan die vrouw die in een programma van Knevel en van den Brink terugblikte op het verlies van haar zoon en zei: “Met God heb ik gebroken na de dood van mijn zoon”. God alleen in goede en niet in kwade dagen?

En dan gisteren dat geweld in Egypte en wat misschien onvoldoende aandacht kreeg, dat Koptische ker-ken en christenen op het platte land het moesten ontgelden.

Laat dat een aansporing zijn en een opdracht om in vrede met elkaar te leven en de aarde te beschouwen als de tuin waar wij gezamenlijk verantwoording over dragen. Nederland, een land geboren uit gebed? Of door naar vrijheid snakkende mensen die er alles voor over hadden dat doel te bereiken en daarin vol-hardden?

Ik voel dat vele lezers het niet met mij eens zullen zijn, maar hoop dat dit toch aanleiding mag zijn hier-over eens met elkaar te filosoferen.

Probus

15 augustus 2013
 

terug
 
 
 
 
Adresgegevens
Leopoldslei 35
2930 Brasschaat
België

Tel: +32 (0)3.653.0158

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.