VPKB Kapel De Olijftak, Brasschaat
 
 
Een goedgekeurde bijbelvertaling Een goedgekeurde bijbelvertaling

In de augustus editie van de kapelbode is jammer genoeg het kaartje van het Jacobskerkenpad niet opgenomen; de drukker vond de kwaliteit te slecht. Dus dan toch maar naar de website www.compostelagenootschap.be. Het weer is uitstekend, vaak in oktober nog en dan is het heerlijk om enige van de Jacobskerken te bezoeken, bijvoorbeeld met de fiets. Probus is dat beslist van plan en komt dan wellicht een heel stel kerkleden, stemgerechtigd of niet, tegen.

Lezen brengt je vaak op een zijspoor en dan gebeurt het wel eens dat ik denk: “deze maand nu eens niets van mijzelf, maar iets interessants dat ik gelezen heb, wat best in de kapelbode afgedrukt mag worden”. Het is dan niet de pen van Probus zelf, maar de pen van een ander, die hij graag introduceert. Deze keer een artikel van mijn vriend Anton Lamping uit Rotterdam, kerkhistoricus, die het volgende schrijft over “een goedgekeurde bijbelvertaling”:

In de aprilvergadering van onze (Nederlandse) synode is de vraag aan de orde geweest of de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) “aangewezen kon worden als (officiële) vertaling voor het gebruik in de eredienst” Dat bericht zal menigeen vreemd in de oren hebben geklonken, want we gebruikten die nieuwe vertaling toch al een poosje?

Ja, maar de meeste kerken hebben, naast allerlei experimentele edities van de Bijbel, ook een officieel erkende tekstuitgave, waaruit geciteerd wordt in ambtelijke stukken en waaruit voorgelezen wordt in ambtelijke bijeenkomsten. Voor de Katholieke Kerk van Nederland was dat vroeger de Latijnse Vulgata en nu al weer geruime tijd de Willibrord vertaling, en voor onze PKN is dat eeuwenlang de Statenvertaling geweest en daarnaast later de zogenaamde NBG editie.
Toen er dus in 2004 een Nieuwe Vertaling klaar kwam, moest de vraag beantwoord worden of die in de plaats van een van de oude uitgaven zou komen. Er is toen besloten deze Bijbel een vijftal jaren te toetsen in de kerkelijke praktijk en daarna de opgedane ervaringen te evalueren, opdat er verantwoord beslist zou kunnen worden of deze nieuwe tekst voortaan de officiële Bijbel zou kunnen zijn. Die vijf testjaren zitten er nu op en daarom kwam de vraag naar de erkenning op de synodeagenda.

Hoe verliep die beoordeling? Op zijn zachtst gezegd, merkwaardig. Er bleken twee opvattingen nogal fel tegenover elkaar te staan. De eerste visie was die van het moderamen, dat de nogal pragmatische stelling verdedigde dat we in de afgelopen vijf jaar al zodanig aan de nieuwe vertaling waren gewend, dat we er nu ook zonder bezwaar mee door zouden kunnen gaan. De tegenstand kwam van de, nota bene door de synode zelf benoemde, commissie van rapport, die zoveel onjuistheden in de vertaling had gevonden, dat men unaniem voorstelde eerst maar eens een paar jaar uit te trekken voor het aanbrengen van correcties. Het moderamen won de discussie. Van de 150 leden tellende synode waren er maar zestien tegenstemmen en dus werd de NBV als officiële Bijbel van onze kerk aanvaard.

Wie zo’n bericht leest, wordt natuurlijk benieuwd naar de argumenten die een rol hebben gespeeld en welke bezwaren men had. Om dat te begrijpen moeten we terug gaan naar de introductie van de NBV, dus vijf jaar geleden. Er is toen gezegd dat er twee normen bij het vertalen doorslaggevend moesten zijn. De nieuwe Bijbel zou “brontekstgetrouw” en “doeltaalgericht” moeten zijn. In normaal Nederlands, want beide woorden komen niet in Van Dale voor, betekent het, dat de vertaling zowel correct de bedoeling van de Hebreeuwse en Griekse grondtaal zou moeten weergeven, alsook voor moderne Nederlandse lezers begrijpbaar zou moeten zijn. Daarmee was de lat bijzonder hoog gelegd, wan zo’n vertaling is bijna onmogelijk! Je kunt een denk- en cultuurverschil van tweeduizend jaar nu eenmaal niet zomaar overbruggen! En die (te) hoog gegrepen doelstelling van de vertalers wreekte zich nu in het synodedebat. De tegenstanders betoogden terecht dat de nieuwe Bijbel op vele plaatsen niet “brontekstgetrouw“ was, en de voorstanders vonden dat de vertaling in elk geval wel hedendaags Nederlands was. En welk argument moest het zwaarst wegen?
Op de achtergrond van deze discussie speelde nog iets anders een rol. Er zijn heel wat Hebreeuwse en Griekse woorden, waarvan niet meer is terug te vinden, wat hun betekenis is geweest. En dan kan niet de taalwetenschap de knoop doorhakken, maar ons dogmatische uitgangspunt!

Bidden we het ‘Onze Vader’ om verlossing van de boze (zoals Calvijn vertaalde) of het boze (zoals Luther schreef)? En vond Paulus in Athene een altaar voor een onbekende of een onkenbare God? Volgens het woordenboek zijn beide vertalingen mogelijk maar de twee betekenissen zijn wel fundamenteel verschillend. Dus moet er door ons gekozen worden….

De oplossing uit deze patstelling die de synode vond, was typerend voor het beleid in onze kerk. De NBV wordt voortaan, naast de Statenvertaling en de NBG Bijbel, de derde officieel erkende vertaling, te lezen in de eredienst en te citeren in ambtelijke stukken.
En als men in een kerkdienst of bij een Bijbelstudie geconfronteerd wordt met tegenstrijdige vertalingen? Dan zal men zelf moeten kiezen. Een autoriteit die het laatste woord heeft, is er niet. En misschien moeten we concluderen, dat dat maar goed is. En dat dus de synode het enig mogelijke en dus juiste besluit heeft genomen.

Het is echter jammer, dat de synodeleden bij de formulering van het uiteindelijke besluit, niet verwezen hebben naar de wijsheid van onze protestantse voorvaderen. Want toen die, in de zeventiende eeuw, aan het werk waren aan wat later de Statenvertaling is gaan heten, en ze ook zo’n zin tegenkwamen, die ze niet “brontekstgetrouw” in de volkstaal konden overzetten, en ze dus zelf moesten kiezen, schreven ze in een kanttekening*: dit is onze keuze, maar “het is oock met andere woorden uyt te drucken” Dat is de eerlijkheid van goede vertalers.

*) Statenvertaling, uitgave 1718
Kanttekening bij Mattheus 6:13

Probus

3 september 2010

terug
 
 
 
 
Adresgegevens
Leopoldslei 35
2930 Brasschaat
België

Tel: +32 (0)3.653.0158

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.