VPKB Kapel De Olijftak, Brasschaat
 
 
Evolutie en kwaad Evolutie en kwaad

Nog even iets over de evolutieleer. De ijver waarmee de creationisten de wereld proberen te overtuigen dat er maar één visie is, nl. die van de bijbel, zegt iets over de angst dat ze de race gaan verliezen. Het is ook typisch iets van conservatieve protestantse christenen, want het Vaticaan heeft al in de 80-er jaren de evolutietheorie aanvaard. Paus Johannes Paulus II zei toen bijvoorbeeld hierover: “Evolutie is meer dan een hypothese”. Aartsbisschop Ravassi zei het onlangs nog op een iets andere manier: “Creationisme behoort tot het strikt theologische gebied en kan niet ideologisch in wetenschap worden gebruikt”.Met andere woorden, het Vaticaan vindt dat bijbel en wetenschap best compatibel zijn en naast elkaar een plaats kunnen hebben in ons gedachtegoed. De nieuwere vorm van creationisme, “intelligent design” wordt overigens afgedaan als “oude wijn in nieuwe zakken.“

Toch vertelde iemand me dat hij ondanks alles niet kon geloven dat de mens van de apen afstamt, iets wat in de evolutietheorie min of meer als vaststaand wordt aangenomen. Dat begrijp ik nou niet: als je regelmatig buitenshuis verkeert en bijvoorbeeld in een stad, welke stad dan ook, rondloopt, dan moet je dat toch regelmatig constateren? Dat ontlokt bij velen de opmerking:“je kunt aan die man toch wel echt zien dat de mens van de apen afstamt, want de evolutie heeft bij hem stil gestaan”. Bij het voortschrijden van de evolutie, en dat houdt nooit op, zullen we steeds grotere mensen zien; de eerste man van 2,40 meter is al gespot in Europa. En we zullen ook steeds ouder worden, maar daarover heb ik het al een keer gehad.

Een andere vraag die zich opdrong was hoe wij als mensen toch zo behept kunnen zijn met vooroordelen en waarom wij zulke onhebbelijke eigenschappen hebben. Dat werd een paar dagen geleden nog eens aangehaald bij de bespreking van de psalmen en in het bijzonder van psalm 1. Zondag 3 van de Heidelbergse catechismus vraagt waaruit deze verdorven aard van de mens dan voortkomt, waarop het antwoord luidt: “uit de val van onze eerste voorouders, Adam en Eva in het paradijs, want daar werd onze natuur zo verdorven dat wij allen in zonden ontvangen en geboren worden”. Als gevolg daarvan “zijn wij zo verdorven dat wij ganselijk onbekwaam zijn tot enig goed en geneigd tot alle kwaad”. Hoe komen we daar nu toch aan, zo vroeg ik me af? Toch niet uit de bijbel? Nee, die catechismus is typisch door mensen gemaakt en dat is nog niet eens zo lang geleden, als we tenminste 400 jaar beschouwen als kort, zeker ten opzichte van de eeuwigheid. Het was de keurvorst Frederik III van de Palts, die de opdracht gaf, nou ja, het verzoek deed, aan Zacharias Ursinus en Caspar Lievianus om wat duidelijkheid te brengen in geloofszaken. Dat werk (de Heidelbergse catechismus) was in 1563 klaar, waarna het door Petrus Datheen naar Nederland gebracht werd en geadopteerd door de Synode van Dordrecht in 1618.

Ik heb de ze catechismus nog eens nagelezen en vroeg me af of iemand er nog naar kijkt. Zeker niet de mensen die de evolutie aanvaarden, maar de schepping van Adam en Eva toch wel een prachtig verhaal vinden. Maar waar komt dan die verdorvenheid vandaan, want dat staat wel als een paal boven water: kijk maar om je heen, lees de krant en kijk naar de televisie: je ziet en leest bijna niets anders dan ellende die de ene mens de ander aandoet. Er is één uitzondering: de stamleden van de Mangyanen in de bergen van het Philippijnse eiland Mindoro doen geen vlieg kwaad, ze kennen geen moord of doodslag, geen diefstal en leven in vrij grote families bij elkaar. Ondanks deze ideale toestand is er overigens niets bekend over immigratie naar dit paradijs. Voor de goede orde, alle andere natuurvolken leven met agressie en geweld, net zoals de mens in de ”beschaafde” wereld.

Als we dan toch van de apen afstammen, dan kunnen wij Adam en Eva niet de schuld geven van onze geneigdheid tot kwaad, maar zouden we het bij de apen moeten gaan zoeken. Als de chimpansees ons het naast staan, dan moeten wij ons afvragen hoe het bij hen gesteld is met goed en kwaad. In de zoo krijgen we altijd het gevoel dat ze het heel goed met elkaar kunnen vinden, hoewel er een zekere discipline bestaat en niet altijd met zachte hand wordt ingegrepen. Maar met een beetje discipline is toch niets mis en dat is toch geen “neiging tot kwaad”?

Ja, we hebben lange tijd gedacht dat de chimpansee een voorbeeld voor ons mensen is. Lange tijd heeft de beroemde chimpansee “kenner” Jane Goodall dat ook gedacht tijdens haar verblijf bij de chimpansees in het Gombe Nationaal Park in Tanzania. Tot zij in januari 1973 tot haar afgrijzen zag dat een achttal (manlijke) chimpansees een soortgenoot van een andere “stam” omringden en er zo op lossloegen dat het arme dier er het leven bij liet. Dus de mythe van de vreedzame chimpansees is toen ook ten grave gedragen. Dan komt vanzelfsprekend de volgende vraag: hoe is het dan mogelijk dat de chimpansee zo verdorven geraakt is en geneigd schijnt te zijn tot alle kwaad?

Ik geef het op en moet bekennen: ik weet het niet. Maar ik weet zeker dat de goede lezer hooglijk verbaasd zou zijn als ik hierop wel een antwoord had gehad!

Probus

19 november 2009

 


 

 


 

terug
 
 
 
 
Adresgegevens
Leopoldslei 35
2930 Brasschaat
België

Tel: +32 (0)3.653.0158

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.