VPKB Kapel De Olijftak, Brasschaat
 
 
Wie is Charles Darwin? Wie is Charles Darwin?

Ja, zo vlak voor Kerstmis denk je er nog niet zo aan, maar op 12 februari in het volgende jaar is het wel 200 jaar geleden dat Charles Darwin werd geboren in het plaatsje Shrewsbury bij Birmington. De reden dat u dit gaat lezen in de januari uitgave van de Kapelbode is dat het mij gelegenheid geeft te wijzen op een grote tentoonstelling “Darwin, Big Idea” welke nog tot 19 april in het Natural History Museum in London loopt. Geen idee welke gemeenteleden van de Olijftak we daar tegen het lijf lopen, maar het is voor de meesten van ons wellicht de laatste gelegenheid om tijdens ons leven Darwin van iets dichterbij te kunnen “aanschouwen”.

Hij werd geboren in een gelovig gezin, waar de toen gangbare natuurlijke theologie werd gevolgd dat religie en wetenschap verenigd waren. Hoewel zijn grootvader en vader, beiden arts, hoopten dat Charles de traditie zou voortzetten, volgde deze zijn eigen weg en studeerde in Cambridge theologie en klassieke talen. Dat liet hem wel tijd alles te verzamelen dat bewoog, van kevers tot vlinders en dus was het niet toevallig dat hij in zijn vrije tijd ook nog colleges natuurwetenschappen en geologie volgde. Een ongelooflijk veelzijdig mens.

Zo bezeten was hij van alles wat leefde en geleefd had, dat hij al snel opklom in de rangen van wetenschappers. Nog maar 19 jaar oud, hield hij een wetenschappelijk onderbouwde lezing voor de Plinian Society over zijn ontdekking dat de zwarte bolletjes die vaak in oesters worden gevonden, de eieren van bloedzuigers zijn! Het was dan ook niet te verwonderen dat hij 2 jaar later gevraagd werd om met de HMS Beagle aan een onderzoeksreis naar Zuid Amerika deel te nemen. De tocht zou maar 2 jaar duren, maar het werden er 5. Het was tijdens deze reis dat Charles zijn ongebreidelde nieuwsgierigheid kon bevredigen naar alles wat leefde en geleefd had, van insecten, schildpadden, skeletten tot planten.

Hij had zoveel materiaal verzameld en naar Engeland gestuurd, dat hij er een groot deel van zijn leven mee bezig is geweest. Zijn theorie over “het bestaan van evolutie van soorten” heeft pas het levenslicht gezien na jaren van onderzoek en kritische zelfbeschouwingen. Gemakkelijk heeft hij het niet gehad, want in het midden van de 19de eeuw was het niet gebruikelijk dat men zich kritisch uitliet over de evolutie van soorten, culminerend in de evolutie van de mens, die Darwin niet beschouwde als een hoger wezen, anders dan dieren. Hij realiseerde zich pas toen hij bijna 50 was, dat het uit elkaar groeien van soorten veroorzaakt kon worden door het zich aanpassen aan verschillende leefomstandigheden in de natuur. En zo was de bijna onvermijdelijke volgende stap dat de mens en de aap verwant zijn. Gelukkig voor Darwin kreeg hij vele medestanders, hoewel de acceptatie van zijn denkbeelden heel langzaam ging.

Logisch is dan ook dat hij de ontwikkeling van menselijke intelligentie en emotie verklaarde met natuurlijke selectie. Wij zien daar toch wel veel voorbeelden van in onze maatschappij: grote muzikaliteit in bepaalde families, wetenschappers van geslacht op geslacht, enz.. Een uitwas van deze denkbeelden was dat het fokken van dieren ook op mensen kon worden toegepast. Een halve neef van Charles, Francis Galton, stelde dat de mens als soort kon worden verbeterd door intelligente mensen te selecteren. Het leidde in het begin van de 20ste eeuw tot gedwongen sterilisatieprogramma’s in landen zoals Brazilië, Zweden, Canada en (jawel) ook België. Dat de nazi’s dit idee ook omarmd hebben, is voldoende bekend, waarna de eugenetica na de oorlog gelukkig naar de achtergrond is geraakt.

Natuurlijk heeft de theorie van Darwin invloed gehad op het maatschappelijk en religieus denken. Thomas Huxley, die dit debat aanzwengelde, was van mening dat het christendom een mengsel was van zowel goede als slechte elementen uit het jodendom en voorchristelijke Europese religies. De logische volgende gedachte was dat er niets bovennatuurlijks bestaat en dat het eerste leven gevormd is uit protoplasma (een mengsel van water, proteïnen en anorganische stoffen, waaruit cellen zijn opgebouwd) De evolutietheorie werd eerst door de Britse bovenklasse aanvaard, maar toch al snel door de lagere klassen.

Dat het in Zuid Europa langer geduurd heeft is verklaarbaar: er waren geen bekende geleerden die voor verspreiding van dit gedachtegoed konden zorgen. Maar uiteindelijk is de evolutieleer ook door Rome erkend, zoals blijkt uit een encycliek van paus Pius XII uit 1950.
Maar daarmee is de discussie niet gedoofd, integendeel, ze is juist de afgelopen 20 jaar weer opgeflakkerd, voornamelijk in Amerika. Daar heeft grote weerstand tegen evolutie op reli-gieuze gronden in fundamentalistische protestantse kringen geleid tot het thuis onderwijzen van kinderen, omdat die niet bloot gesteld mogen worden aan de verderfelijke evolutieleer.

Ach, wat zullen de mensen die over 100.000 jaar hier op aarde leven, (je moet de natuur wel de tijd geven), zeggen over dit veelal nog geladen onderwerp, maar bovenal, hoe zouden die mensen er dan wel uitzien?

Probus

20 december 2008

terug
 
 
 
 
Adresgegevens
Leopoldslei 35
2930 Brasschaat
België

Tel: +32 (0)3.653.0158

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.