VPKB Kapel De Olijftak, Brasschaat
 
 
Gewoontedieren Gewoontedieren

Eigenlijk had een stukje gepubliceerd moeten worden dat ik al in mei geschreven had, maar waarvoor toen geen plaats was in de juni uitgave van de Kapelbode. Dat was overigens een heel ernstig episteltje. Intussen is het zomer, zelfs een beetje hoogzomer geworden en dus besloot ik iets luchtigs te schrijven wat meer past bij het jaargetijde en het vakantiegevoel dat van vele lezers bezit genomen heeft.

Daar komt nog bij dat ik het onderwerp deze keer niet uit mijn duim behoefde te zuigen, nee het werd me zo maar op een presenteerblaadje aangeboden en dat is nog nooit gebeurd! Je zou het niet kunnen bedenken, maar het is beslist waar: Jan van den Berg himself heeft mij benaderd met de vraag of ik een onderzoek zou willen doen naar het fenomeen waarom bepaalde, uiteraard niet nader genoemde gemeenteleden, op zondagmorgen altijd de laatste rijen bezetten. Niet meer en niet minder! Nu weet Jan dat ik me heel graag stort in een onderzoek en wist hij van tevoren dat ik daar geen nee op zou zeggen en dat hij geen onnodige mentale druk behoefde uit te oefenen. Hij had gelijk: ik heb zonder meer deze opdracht aanvaard, echter wel onder voorwaarde dat hij het resultaat van het onderzoek niet vóór publicatie onder ogen zou krijgen; hij zou het net als alle andere gemeenteleden pas zien in de september editie van de Kapelbode. Hij kon niet anders dan hiermee akkoord gaan, hoewel niet geheel van harte.

En zo toog ik aan het werk, waarbij ik me conformeerde aan het bekende principe eerst een macro-onderzoek te doen en dan pas een micro. Dus eerst het macro plaatje, waarvoor ik me, ondanks de problemen met de Ring, naar het centrum van Antwerpen begaf om me op de hoogte te stellen van gewoontes bij andere geloofsgenootschappen. De moslims waren het eerst aan de beurt. De Imam vertelde me dat er een heel eenvoudige regel bestond in de moskee: de eerste gaat altijd vooraan zitten en wie daarna komt sluit zich aan; de moskee vult zich dus van voren naar achteren. Op het waarom had hij een kort, maar duidelijk antwoord: “De gelovigen willen geen woord missen van wat ik zeg en dus doen ze er alles aan om vooraan te zitten”, zo zei hij. Dus zoiets als: wie het eerst komt, het eerst maalt.

Toen naar de synagoge: Hoewel ik bijna zeker was het antwoord al te weten, vroeg ik de rabbi toch maar hoe het bij hem toegaat: geen onduidelijkheid, de mannen en vrouwen zitten gescheiden en iedereen wil er zeker van zijn gezien te worden, dus alle banken vullen zich op van voren naar achteren.

Als je het toch over Antwerpen hebt, dan behoort een bezoek aan een van de bisschoppen van de RK kerk er ook bij. Het antwoord was wederom niet erg verrassend, maar wel eerlijk: “bij ons zitten”, zo zei de bisschop, “alleenstaande vrouwen in het algemeen vooraan in de kerk, getrouwde stellen in het midden en alleenstaande mannen achterin.” Eigenlijk wel een vertrouwd beeld: de mannen konden, als het hen te lang duurde, de kerk stilletjes verlaten en hun heil in de kroeg gaan zoeken en de gehuwde stellen houden natuurlijk het midden. Toen naar de VPKB kerk in de Lange Winkelstraat, wat ook tot de macro research behoorde. En dat nog wel op een zondag gedaan, om met eigen ogen te zien hoe het daar toegaat. In het verleden, toen Johanna en ik zelf nog “zoekenden” waren, hadden we wel iets opgemerkt, maar het moest natuurlijk wel geverifieerd worden. Zou het nog steeds hetzelfde zijn of was er iets veranderd? Nee hoor, de gelovigen zaten verspreid door de kerk, maar op de achterste rijen durft geen enkele kerkganger te gaan zitten, want die rijen zijn voorbehouden aan de Turkse gelovigen, die steevast een kwartiertje later de kerk binnenschuifelen en hun vaste plekje bezetten.

Tenslotte het micro onderzoek, wat helemaal niet eenvoudig was; immers in de Olijftak weet iedereen zo langzamerhand wie Probus is en hoewel deze zich liet vertegenwoordigen door een van de gemeenteleden, was er toch enige argwaan en terughoudendheid. Maar toch konden enige interviews worden afgenomen, waarvan hieronder een kleine bloemlezing. “Waarom zit u eigenlijk altijd of vrijwel altijd achterin?, was mijn stereotiepe vraag.

Een eerste geïnterviewde zei:”Ik lijd aan claustrofobie en zit altijd overal achterin, het liefst nog aan een gangpad. En omdat mijn echtgenote mij natuurlijk niet alleen laat zitten, is zij ook een achterhoeder”.Het klonk heel aannemelijk, maar er moest wel behoorlijk nagedacht worden. Een ander antwoordde: “Achterin zitten geeft me een gevoel van vrijheid, lucht om te ademen en uit volle borst te zingen;”. Heel spontaan antwoord, waar ik niets op kon afdingen.
Een derde zei: “Ik moet er niet aan denken dat al die ogen in mijn nek priemen”.
“Ook één of andere fobie”, dacht ik

Iets moeilijker had ik het met de volgende uitspraak:
“Ik wil mezelf niet opdringen en niet opvallen”
“Doen degenen die voorin zitten dat dan wel?”
“Dat zou kunnen”, zei hij.
“Zou je die mensen dan willen bestempelen als farizeeërs?”
“Neen, dat heb ik niet gezegd en dat gaat me ook iets te ver”, was het antwoord.
“Nou, dan moet je dat toch eens een keer laten blijken en voorin gaan zitten”.
Een voorzichtig knikje was het laatste antwoord.

Een ander zei: “Vele laatste zullen de eersten zijn en dus zit ik achterin”. De logica ontging me een beetje, maar ik kon me er wel iets bij voorstellen, want de laatste staan wel het eerst bij de koffie. En weer en ander: “vooraan kijkt Jan van den Berg je zo direct aan en dat vind ik niet prettig”. Wat kon ik daar nu wel op zeggen? Niets dus! Ook niet op de eerlijke ontboezeming dat men nu eenmaal gewend is graag achterin te zitten. Een kwestie van gewoonte.

Of Jan iets heeft aan die antwoorden, weet ik niet en of de interviews zullen leiden tot een ander gedrag, ook niet. Eén ding weet ik zeker: Een coach van een voetbalelftal heeft het heel wat makkelijker, want die heeft gezag en dirigeert zijn spelers met één gebaar waar hij ze hebben wil. Jan is misschien ook wel een coach, maar dan een andere, hij kan zijn toehoorders niet zo maar naar het middenveld sturen, alleen maar met een haast smekende blik verzoeken. Ach, tenslotte weet hij ook dat de mens toch maar een gewoontedier is.

Probus

17 augustus 2004

terug
 
 
 
 
Adresgegevens
Leopoldslei 35
2930 Brasschaat
België

Tel: +32 (0)3.653.0158

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.