VPKB Kapel De Olijftak, Brasschaat
 
 
Graaff Reinet, Zuid Afrika Graaff Reinet, Zuid Afrika

Midden in die grote woestijn in Zuid Afrika, de Karoo, dat heel toepasselijk “Land van grote dorst” betekent, ligt Graaff Reinet. Gesticht in 1786, is het eigenlijk nog maar een jonge stad, zeker vergeleken met Antwerpen, maar ja, Zuid Afrika is nu eenmaal ook een jong land. Als men zou denken dat het gesticht is door ene Graaff van Reinet, dan komt men bedrogen uit. Graaff schrijf je met e “ff”, dus zijn die niet van adel. Nee, heel gewoon is die stad genoemd naar de gouverneur Cornelis Jacob van de Graaff en zijn echtgenote Hester Cornelia Reinet, die door de Oostindische Compagnie daar naartoe werden gestuurd (of wellicht verbannen?) om de Hollandse wet te handhaven. Het is de parel van de Karoo en dat is niet onterecht.

Midden in het stadje ligt heel dominant de Groot Kerk, in de Capitool Reisgids vermeld als Nederlands Hervormde Kerk. Nou ja, weten die mensen van de reisgidsen veel. In werkelijkheid heet hij Nederduitse Gereformeerde Kerk. Toch wel een beetje begrijpelijk, als je bedenkt dat het “duits” een verbastering is van het Engelse“Dutch” en hervormd van het Engelse “Reformed”, wat echter gereformeerd betekent. “Die Nederduitse Kerkgebou” is inderdaad een mooie kerk, waar het in de hitte van de Karoo goed toeven was. En dat deden Johanna en ik dan ook uitgebreid.

Deze Groot kerk is inderdaad een grote kerk, zeker voor zo’n klein stadje als Graaff Reinet. Men zegt dat het een soort replica is van de Cathedral van Salisbury, maar dat leek ons iets te ver gezocht. Het deed meer denken aan de kerk van Monnikendam, om er eens een te noemen. De kerk is gevuld met harde banken, die plaats zouden kunnen bieden aan zeker 2000 mensen. Daarbij moet men zich wel voostellen dat er op iedere bank zeker 7 mensen kunnen zitten, dicht tegen elkaar aan. Maar die tijd is allang voorbij. Als je nu de kerk op een gewone zondag bezoekt, dan zie je niet meer dan 200-250 gelovigen. En die zitten niet op een kluitje, zoals je zou mogen verwachten; nee, die zitten nog verspreid ook, zo ver mogelijk van elkaar en de voorste 10 rijen, van in totaal 30, zijn onbezet. Dat schijnt dus in meerdere kerken te gebeuren. De eerste drie rijen daarvan zijn voorbehouden voor de diakens en de ouderlingen, kortom de kerkenraad.

Wat je het eerst opvalt als je de kerk betreedt, is dat je als het ware achter de kansel naar binnen komt, heel tegendraads. Waar je normaal de kansel in de verte ziet opdoemen, zie je in de Groot Kerk het orgel. Naast de preekstoel stonden twee grote luidsprekers met een ongelooflijk groot vermogen. Dat heb ik afgeleid uit het enorme geluid toen de predikant eens met zijn mond vlak bij de microfoon kwam en dan de slapers meteen wakker schudde. Hij deed dat ook wel eens bijna fluisterend en dan klonk het ook bijzonder indringend. Dit was, denk ik, de grootste verdienste van die boxen, de gemeente oplettend houden.

Typisch voor Zuid Afrika is dat je aan het begin van de dienst de gezagsdragers der kerk binnen ziet komen: de predikant voorop, gevolgd door niet minder dan 57 leden van de kerkenraad, ouderlingen en “diakens”. Wie wie was kon je niet zien, ook nauwelijks of je met manlijke of vrouwelijke leden van de kerkenraad te maken had. Ze hadden allemaal een zelfde toga aan, die hen helemaal bedekte, met de kleur van verschoten lila. Een soort uniforme uniseks jurk. Die stoet zette zich neer op de eerste drie rijen. Het viel op dat er op sommige zitplaatsen kussentjes lagen en bij nadere observatie bleek dat die allemaal waren voorbehouden voor de wat oudere leden van de kerkenraad, die niet meer zoveel zitvlees hadden. Aan het gewelf van de kerk hingen acht propellers, “wentelwieken” die er voor moesten zorgen dat de temperatuur draaglijk bleef. Net acht grote engelen in witte gewaden. Boven waren de gaanderijen, waar weleer de late kerkbezoekers een plaatsje konden vinden. Nu waren die leeg, op een enkele zondaar na, die dacht daar ongestoord een dutje te kunnen doen. Er was dus veel te zien.

Voordat de dienst begon, kwamen de mededelingen, alleen was het er hier maar één: “Kerkenraadsleden moet asb onthou om hullie wijkslipk voor woensdag bij die kerkkantoor in te handig”. Daar konden die kerkenraadsleden het wel weer mee doen, want uit de toon viel op te maken dat dit niet de eerste keer was dat daarom verzocht werd. Ze bogen schuldbewust het hoofd. Geen “vandaag gaan de bloemen naar…”, want daar deed men niet aan.

Inderdaad, de predikant had het vermogen om zijn kudde bij de les te houden. Nu eens zachtjes pratend, dan zijn sonore stem verheffend, ver of juist dichtbij de microfoon, hield hij het kerkvolk in zijn ban. Er werd veel gezongen, zoals dat in protestantse kerken te doen gebruikelijk is en de organist deed zijn uiterste best het geluid van de zang te overstemmen.

Wat echter het meest opviel was de enorme klok die recht tegenover de predikant, net onder het orgel was bevestigd. Boze tongen beweerden dat die een 50 jaar geleden was opgehangen door de toenmalige kerkenraad, toen een “ langdradige” dominee de welvoeglijke tijd voor zijn preek van één uur regelmatig overschreed. Feit is dat de klok door de organist kan worden bediend, die, als de dominee eens intens en indringend naar zijn gelovigen keek en niet op de klok lette, de wijzers stiekem 10 minuten verzette. Nodig scheen dat niet veel te zijn, want deze dominee preekte maar 45 minuten, ongehoord lang voor onze begrippen, maar daar heel gewoon.

De predikant heette Jacobus Retief, een typisch Zuid Afrikaanse naam. Veel van zijn voorgangers hadden eveneens klinkende historische namen, zoals Naudee, du Plessis, Viljan, van der Merwe en Coetzee. Retief was een aardige man, had een enorme baard en zag er uit of hij de gemeente de eerste decennia van deze eeuw beslist wilde blijven bedienen. Aan het eind van de dienst stond hij aan de uitgang om iedereen persoonlijk een stevige hand te geven. Ik voel hem nog!

Buiten was het heet en iedereen spoedde zich naar het tegenover de Groot Kerk gelegen restaurant om verkoeling van het inwendige te zoeken. Dat deden Johanna en ik dan ook maar, gewend als we zijn ons aan de lokale zeden en gewoonten aan te passen. Het biertje was helder en verkoelend!

Probus

13 april 2002

terug
 
 
 
 
Adresgegevens
Leopoldslei 35
2930 Brasschaat
België

Tel: +32 (0)3.653.0158

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.